মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন (MGNREGA)

মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন (MGNREGA)


 মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন (এম জি এনৰেগা) নামেৰেও পৰিচিত ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন (এনৰেগা) ভাৰত চৰকাৰে ৰূপায়ণ কৰা এক ল্যাণ্ডমাৰ্ক সমাজ কল্যাণমূলক কাৰ্যসূচী। ২০০৫ চনত প্ৰণয়ন কৰা এই আইনখনৰ লক্ষ্য হৈছে ভাৰতৰ গ্ৰাম্য জনসাধাৰণক বিশেষকৈ দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলত বাস কৰা লোকসকলক কৰ্মসংস্থাপন আৰু জীৱিকাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা।

ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইনখন প্ৰতিটো গ্ৰাম্য পৰিয়ালৰ বাবে কাম কৰাৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰাৰ নীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, যাৰ ফলত জীৱিকা আৰু সামাজিক সুৰক্ষাৰ এক উপায় নিশ্চিত কৰা হৈছে। ই দৰিদ্ৰতা দূৰ কৰিবলৈ, নিবনুৱা সমস্যা হ্ৰাস কৰিবলৈ, আৰু অন্তৰ্ভুক্ত বৃদ্ধি আৰু বহনক্ষম উন্নয়নক প্ৰসাৰিত কৰি গ্ৰাম্য সম্প্ৰদায়ক সবলীকৰণ কৰিবলৈ বিচাৰে।


এনৰেগাৰ মূল উদ্দেশ্যসমূহঃ

  1. নিয়োগ সৃষ্টিঃ নৰেগাৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হ’ল প্ৰতিটো গ্ৰাম্য পৰিয়ালক যাৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক সদস্যই স্বেচ্ছাই অদক্ষ হাতৰ কাম কৰে, তেওঁলোকক বিত্তীয় বৰ্ষত কমেও ১০০ দিনৰ মজুৰি নিয়োগ প্ৰদান কৰা।
  2. সম্পত্তি সৃষ্টিঃ এই আইনখনে গ্ৰাম্য অঞ্চলত টেকসই আৰু উৎপাদনশীল সম্পত্তি সৃষ্টিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত পানী সংৰক্ষণৰ গাঁথনি নিৰ্মাণ, গ্ৰাম্য সংযোগ আন্তঃগাঁথনি, বনানীকৰণ, আৰু ভূমি উন্নয়ন আদি কাৰ্য্যকলাপ অন্তৰ্ভুক্ত।
  3. মহিলা সবলীকৰণঃ নৰেগাই মহিলাৰ অংশগ্ৰহণৰ গুৰুত্বক স্বীকাৰ কৰে আৰু কমেও এক তৃতীয়াংশ হিতাধিকাৰী মহিলা হোৱাটো নিশ্চিত কৰি তেওঁলোকক সৱলীকৰণ কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। ইয়াৰ উপৰিও পুৰুষ-মহিলাৰ সমান মজুৰিৰ ব্যৱস্থা কৰি লিংগ সমতাক প্ৰসাৰিত কৰে।
  4. স্থানীয় আত্মশাসন শক্তিশালী কৰা: এই আইনখনৰ লক্ষ্য হৈছে পঞ্চায়তীৰাজ প্ৰতিষ্ঠান (পি আৰ আই) আৰু গ্ৰাম সভাসমূহক শক্তিশালী কৰা, যাতে তেওঁলোকে তৃণমূল পৰ্যায়ত এনৰেগাৰ কামৰ পৰিকল্পনা, ৰূপায়ণ, আৰু নিৰীক্ষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে।
  5. সামাজিক সুৰক্ষাঃ NREGA-এ চাহিদা অনুসৰি কৰ্মসংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি গ্ৰাম্য পৰিয়ালসমূহক সুৰক্ষাৰ জাল প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত প্ৰব্ৰজন, ঋতুভিত্তিক নিবনুৱা সমস্যা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে আৰু কৃষি বা অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ সময়ত আয়ৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰে।

ৰূপায়ণ ব্যৱস্থা:

এনৰেগা ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, পি আৰ আই, গ্ৰাম সভা, আৰু হিতাধিকাৰীকে ধৰি একাধিক অংশীদাৰ জড়িত হৈ থাকে। প্ৰক্ৰিয়াটোত তলত দিয়া পদক্ষেপসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে:

  1. পঞ্জীয়নঃ যোগ্য গ্ৰাম্য পৰিয়ালে স্থানীয় গ্ৰাম পঞ্চায়তৰ কাৰ্যালয়ত নৰেগা কৰ্মসংস্থাপনৰ বাবে পঞ্জীয়ন কৰিব পাৰিব। পঞ্জীয়নভুক্ত পৰিয়ালক জব কাৰ্ড প্ৰদান কৰা হয়, যিয়ে প্ৰাপ্যতাৰ প্ৰমাণ হিচাপে কাম কৰে আৰু মজুৰি প্ৰদানৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।
  2. কাম আবণ্টন: চাকৰি প্ৰত্যাশীসকলে নিয়োগৰ বাবে আবেদন দাখিল কৰে, তেওঁলোকে কি ধৰণৰ কাম কৰিবলৈ ইচ্ছুক সেইটো নিৰ্দিষ্ট কৰি দিয়ে। গ্ৰাম পঞ্চায়তে বাৰ্ষিক শ্ৰম বাজেটত নিৰ্ধাৰিত চাহিদা, উপলব্ধতা, আৰু অগ্ৰাধিকাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কাম আবণ্টন দিয়ে।
  3. মজুৰি প্ৰদানঃ এনৰেগাৰ অধীনত নিয়োজিত শ্ৰমিকসকলে তেওঁলোকৰ বেংক একাউণ্টত পোনপটীয়াকৈ বা ডাকঘৰৰ একাউণ্টৰ জৰিয়তে মজুৰি লাভ কৰাৰ অধিকাৰ আছে। কাম সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ ১৫ দিনৰ ভিতৰত ধন পৰিশোধ কৰিব লাগে।
  4. সামাজিক নিৰীক্ষণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তি: এনৰেগাই সামাজিক নিৰীক্ষণৰ জৰিয়তে স্বচ্ছতা আৰু জবাবদিহিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, য’ত হিতাধিকাৰী আৰু সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলে কাৰ্যসূচীৰ ৰূপায়ণ নিৰীক্ষণত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে। অভিযোগৰ সমাধান আৰু বিবাদ নিষ্পত্তিৰ বাবেও অভিযোগ নিৰাময় ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হয়।

প্ৰভাৱ আৰু প্ৰত্যাহ্বানসমূহ:

ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইনখনে ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছে, দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস, আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন, আৰু সামাজিক সবলীকৰণত অৰিহণা যোগাইছে। ই লাখ লাখ গ্ৰাম্য পৰিয়ালক কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰি তেওঁলোকৰ আয় আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি কৰিছে। এই আইনখনৰ ফলত পথ, খাল, পুখুৰী, বাগিচা আদি গ্ৰাম্য সম্পত্তিৰ সৃষ্টি হৈছে, যাৰ ফলত সামগ্ৰিক আন্তঃগাঁথনি আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱস্থাপনা বৃদ্ধি পাইছে।

কিন্তু এনৰেগাৰ ফলপ্ৰসূ ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰত্যাহ্বান অব্যাহত আছে। মজুৰি প্ৰদানত পলম হোৱা, দুৰ্নীতি, অপৰ্যাপ্ত নিৰীক্ষণ, আৰু হিতাধিকাৰীৰ মাজত সীমিত সজাগতাই ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সম্ভাৱনাক বাধা দি আহিছে। এই আইনখনৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠানিক সামৰ্থ্য শক্তিশালী কৰা, স্বচ্ছতা বৃদ্ধি কৰা, আৰু গ্ৰাম্য সম্প্ৰদায়ৰ বিকশিত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰাত অহৰহ মনোনিৱেশ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়।

  1. পৰিসৰ আৰু পৰিসৰঃ ভাৰতৰ সকলো গ্ৰাম্য জিলাকে সামৰি লোৱা নৰেগা হৈছে বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ নিয়োগ নিশ্চয়তা কাৰ্যসূচী। ই এক বিশাল কৰ্মশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰে, সমগ্ৰ দেশৰ লাখ লাখ গ্ৰাম্য শ্ৰমিকক কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।
  2. দৰিদ্ৰতা নিৰাময়ৰ ওপৰত প্ৰভাৱঃ প্ৰান্তীয় গ্ৰাম্য জনগোষ্ঠীসমূহক আয়ৰ সহায় আৰু জীৱিকাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰি নৰেগাই দৰিদ্ৰতা হ্ৰাসৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ই গ্ৰাম্য পৰিয়ালসমূহৰ অৰ্থনৈতিক জোকাৰণিৰ প্ৰতি দুৰ্বলতা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিছে আৰু বিশেষকৈ ভূমিহীন শ্ৰমিক, ক্ষুদ্ৰ আৰু প্ৰান্তীয় কৃষক, আৰু মহিলাসকলৰ বাবে উপকাৰী হৈছে।
  3. গ্ৰাম্য আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নঃ এনৰেগাৰ অন্যতম মূল বৈশিষ্ট্য হ’ল টেকসই গ্ৰাম্য আন্তঃগাঁথনি সম্পত্তিৰ সৃষ্টি। ইয়াৰ ভিতৰত পথ, জলসিঞ্চনৰ খাল, চেক ডেম, পানী সংগ্ৰহৰ কাঠামো, আৰু গ্ৰাম্য সংযোগ আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। এই সম্পত্তিসমূহে কৃষি উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি, বজাৰ আৰু অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাসমূহৰ উন্নত সুবিধা, আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ সামগ্ৰিক উন্নয়নত অৰিহণা যোগায়।
  4. পৰিৱেশ বহনক্ষমতা: এনৰেগাই ইয়াৰ ৰূপায়ণৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান হিচাপে পৰিৱেশ বহনক্ষমতাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। ই বনানীকৰণ, জলভাগ ব্যৱস্থাপনা, আৰু মাটি সংৰক্ষণৰ দৰে কাৰ্য্যকলাপক প্ৰসাৰিত কৰে, যিয়ে পৰিৱেশ পুনৰুদ্ধাৰ, জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ, আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ অভিযোজনত অৰিহণা যোগায়।
  5. দক্ষতা বিকাশ আৰু সৱলীকৰণ: নৰেগাই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে দক্ষতা বিকাশৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে, যিয়ে গ্ৰাম্য শ্ৰমিকসকলৰ নিয়োগযোগ্যতা বৃদ্ধি কৰে। এই আইনখনে মহিলাসকলক কৰ্মশক্তিত অংশগ্ৰহণ, অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিকভাৱে সবলীকৰণ, আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলত প্ৰচলিত লিংগ নীতিক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাৰ বাবেও উৎসাহিত কৰে।
  6. সামাজিক অন্তৰ্ভুক্তি আৰু সমতা: অনুসূচিত জাতি (SC), অনুসূচিত জনজাতি (ST), আৰু অন্যান্য প্ৰান্তীয় সম্প্ৰদায়কে ধৰি সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ বাবে অন্তৰ্ভুক্তি আৰু সম সুযোগ নিশ্চিত কৰিবলৈ এনৰেগাৰ ডিজাইন কৰা হৈছে। আৰ্থ-সামাজিক বৈষম্য দূৰ কৰাৰ লক্ষ্যৰে এই গোটসমূহৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰয়োজন আৰু দুৰ্বলতাসমূহ সমাধানৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে।
  7. প্ৰযুক্তি সংহতি: স্বচ্ছতা আৰু দক্ষতা বৃদ্ধিৰ বাবে এনৰেগাই ইয়াৰ ৰূপায়ণত প্ৰযুক্তিক আকোৱালি লৈছে। প্ৰক্ৰিয়াসমূহ সুশৃংখলিত কৰিবলৈ, অগ্ৰগতি অনুসৰণ কৰিবলৈ, আৰু বাস্তৱ সময়ৰ নিৰীক্ষণৰ সুবিধাৰ বাবে ইলেক্ট্ৰনিক জব কাৰ্ড, অনলাইন কৰ্ম পঞ্জীয়ন, আৰু পৰিচালনা তথ্য ব্যৱস্থা (এমআইএছ)ৰ দৰে পদক্ষেপসমূহ প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে।
  8. অভিযোজিত ব্যৱস্থা: উদীয়মান প্ৰত্যাহ্বান আৰু দাবীৰ সৈতে খাপ খুৱাবলৈ নৰেগাই নমনীয়তা দেখুৱাইছে। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, খৰাং, মহামাৰীৰ দৰে সংকটৰ সময়ত গ্ৰাম্য সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই অতিৰিক্ত নিয়োগৰ সুযোগ আৰু সাহায্য ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰিছে।
  9. নীতিৰ বিৱৰ্তন: বছৰ বছৰ ধৰি এনৰেগাই ইয়াৰ ৰূপায়ণ শক্তিশালী আৰু উদীয়মান সমস্যাসমূহৰ সমাধানৰ বাবে কেইবাটাও সংশোধনী আৰু নীতি সংস্কাৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ আহিছে। এই সংস্কাৰৰ লক্ষ্য হৈছে মজুৰিৰ হাৰ উন্নত কৰা, কভাৰেজ সম্প্ৰসাৰণ কৰা, স্বচ্ছতা আৰু জবাবদিহিতা বৃদ্ধি কৰা, আৰু প্ৰশাসনিক প্ৰক্ৰিয়াসমূহ সুশৃংখলিত কৰা।
  10. বিশ্বব্যাপী প্ৰেৰণা: এনৰেগাৰ সফলতা আৰু প্ৰভাৱে আন দেশসমূহক একেধৰণৰ নিয়োগ নিশ্চয়তা কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছে। এনৰেগাৰ পৰা শিকি অহা নীতি আৰু শিক্ষাসমূহ একেধৰণৰ আৰ্থ-সামাজিক প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হোৱা দেশসমূহৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা হৈছে, যিয়ে বিশ্বব্যাপী জ্ঞান বিনিময় আৰু নীতি বিকাশত অৰিহণা যোগাইছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইনখনৰ বিকাশ অব্যাহত আছে আৰু ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰিৱৰ্তিত প্ৰয়োজনীয়তাৰ লগত খাপ খাই পৰিছে। দৰিদ্ৰতাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া, গ্ৰাম্য উন্নয়নক প্ৰসাৰিত কৰা, সমাজৰ প্ৰান্তীয় শ্ৰেণীৰ বাবে সামাজিক ন্যায় নিশ্চিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ই এক শক্তিশালী আহিলা হৈয়েই আছে।

Post a Comment